j r r tolkien

John Ronald Reuel Tolkien (ur. 1892 w Bloemfontein, Zdrada Wolnego Państwa – dziś Republika Południowej Afryki; zmarł 1973 w Oxford) – brytyjski filolog, profesor uniwersytecki oraz autor powieści fantasy, uznawany za twórcę nowoczesnego gatunku fantasy. Jego najbardziej znane dzieła – trylogia Władca Pierścieni, Hobbit oraz Silmarillion – wywarły ogromny wpływ na literaturę, kulturę popularną i gry komputerowe.

Życie

Rodzice Tolkiena, Arthur i Mabel, byli protestanckimi misjonarzami. Po trzech latach w Afryce rodzina przeniosła się do Birmingham, gdzie Tolkien spędził dzieciństwo.

W 1911 roku rozpoczął studia w Oxford na Uniwersytecie Oksfordzkim, specjalizując się w językoznawstwie klasycznym i germańskim. Podczas I wojny światowej służył w brytyjskiej armii, co później znalazło odzwierciedlenie w opisach bitew w jego twórczości.

Po powrocie z frontu w 1918 roku objął stanowisko wykładowcy języka staroangielskiego w Oxford, później zostając profesorem języków staroangielskich i starogermańskich. Jego praca akademicka, m.in. „Beowulf” – przetłumaczone i skomentowane, przyczyniła się do odrodzenia zainteresowania literaturą starożytną.

Dzieło literackie

Podstawę twórczości Tolkiena stanowi Śródziemie – fikcyjny świat, z którego pochodzą jego opowieści. Najważniejsze prace to:

„Hobbit, czyli tam i z powrotem” (1937) – powieść dla młodzieży, wprowadzająca Czytelnika w Śródziemie.
„Władca Pierścieni” (1954–1955) – epicka trylogia: Koło i pierścień, Dwie wieże, Powrót króla.
„Silmarillion” (opublikowany pośmiertnie w 1977) – zbiór mitów i legend opisujących powstanie i historię Śródziemia od jego początków.
„Niedokończone opowieści Númenoru i Śródziemia” (1977) – zbiór fragmentów i esejów.

Tolkien napisał także liczne wiersze, artykuły i eseje, m.in. o językach fikcyjnych (quenya, sindarin) oraz o mitologii nordyckiej.

Styl i wpływy

Styl Tolkiena łączy bogate opisy przyrody z elementami mitologii i folkloru. Jego prace charakteryzują się:

Rozbudowanymi genealogiami i kronikami, inspirowanymi historią i eposami (np. Beowulf).
Tworzeniem własnych języków (tzw. conlangi), które stanowią integralną część świata przedstawionego.
Motywami walki dobra ze złem, heroizmu i poświęcenia, które odzwierciedlają doświadczenia z I wojny światowej.

Dziedzictwo

Po śmierci Tolkiena w 1973 roku jego syn Christopher Tolkien kontynuował prace nad publikacją nieukończonych manuskryptów, co doprowadziło do wydania „Silmarillionu” i „Niedokończonych opowieści”.

Twórczość Tolkiena wpłynęła na:

Rozwój literatury fantasy – Autorzy tacy jak George R. R. Martin czy Ursula K. Le Guin przyznają mu inspirację.
Adaptacje filmowe – najważniejsze to trylogia reżyserii Petera Jacksona (2001–2003) oraz trylogia „Hobbit” (2012–2014).
Kulturowe projekty, gry komputerowe, a nawet językowe konkursy, w których uczestnicy tworzą własne wersje języków Tolkiena.

Bibliografia

Wybrane pozycje:

Tolkien, J. R. R. – Hobbit, czyli tam i z powrotem (1937)
Tolkien, J. R. R. – Władca Pierścieni (1954–1955)
Tolkien, J. R. R. – Silmarillion (1977)
Christopher Tolkien (red.) – Niedokończone opowieści Númenoru i Śródziemia (1977)
Tolkien, J. R. R. – Beowulf: translation and commentary (1926)

J.R.R. Tolkien pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii literatury, a jego wizja Śródziemia wciąż inspiruje kolejne pokolenia twórców i czytelników.